COP31: Deniz Çayırlarını Korumada Haritalamadan Eyleme Geçiş
Ekomiras Derneği, COP31'de Bodrum kıyılarındaki deniz çayırlarını korumak için bilimsel veriye dayalı çözüm önerilerini ve yeni koruma modellerini sundu.
Antalya’nın ev sahipliği yaptığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Türkiye’nin denizel biyolojik çeşitliliğini koruma vizyonu için tarihi bir dönüm noktası oldu. Bu kapsamda Akdeniz Ekolojik Miras Derneği (Ekomiras / Ecolegacy Mediterranean), 17 Kasım Salı günü Mavi Bölge’deki Türkiye Okyanuslar ve Denizler Pavilyonu’nda gerçekleştirdiği oturumla, Bodrum kıyılarında yürüttüğü kapsamlı bilimsel araştırmaların sonuçlarını dünya gündemine taşıdı. “Anchoring Climate Solutions” (İklim Çözümlerine Demir Atmak) başlığı altında düzenlenen panelde, deniz çayırlarının iklim değişikliğiyle mücadeledeki kritik rolü ve bu hassas ekosistemlerin korunması için haritalama çalışmalarından somut koruma uygulamalarına geçişin aciliyeti vurgulandı.
Bilimsel Verilerle Bodrum’un Sualtı Envanteri
Deniz biyoloğu Dr. Mert Gökalp moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde, Project Posidonia kapsamında elde edilen veriler katılımcılarla paylaşıldı. 2023 ve 2024 yıllarını kapsayan çalışmalar, Bodrum Yarımadası’nın 21 farklı kıyı bölümündeki 58 koyda, yüksek çözünürlüklü drone görüntüleri ve coğrafi bilgi sistemleri (GIS) kullanılarak yürütüldü. İncelemeler sonucunda, ilk 15 metrelik derinlikte haritalanan 4.350 hektarlık deniz tabanının yaklaşık yarısının, yani 2.185 hektarının Posidonia oceanica deniz çayırlarıyla kaplı olduğu tespit edildi. Ancak bu veriler, aynı zamanda ekosistem üzerindeki ağır insan baskısını da gözler önüne serdi. Haritalanan alanın geri kalanında kumluk, kayalık ve ne yazık ki tahrip olmuş habitatların bulunması, koruma önlemlerinin ne denli elzem olduğunu kanıtladı.
Panelde paylaşılan veriler, kıyı yapılaşmasının deniz çayırları üzerindeki yıkıcı etkisini somutlaştırdı. İncelenen 127 kıyı tesisinin %26’sında deniz çayırlarının söküldüğü, %24’ünde denize kum döküldüğü ve %16’sında kıyı dolgusu yapıldığı saptandı. Özellikle Turgutreis ve Cennet Koyu gibi bölgelerde yapılan karşılaştırmalı analizler, sadece bir yıl içinde 5,6 hektarlık sağlıklı deniz çayırı alanının yeni kıyı yapıları nedeniyle tamamen yok olduğunu ortaya koydu. Bu durum, yasal düzenlemelerin ve denetim mekanizmalarının sahada daha etkin uygulanması gerektiğini bir kez daha gösterdi.
Deniz Trafiği ve Taşıma Kapasitesinin Sınırları
Bodrum’un popüler koylarında yapılan gözlemler, turizm sezonunda deniz çayırlarının karşı karşıya kaldığı mekanik baskıyı da belgeledi. 49 koyda yapılan sayımlarda 2.530 teknenin aynı anda demirli veya bağlı olduğu görüldü. Bazı koylarda tekne sayısının, ekolojik taşıma kapasitesinin 4,1 katına kadar çıktığı belirlendi. Tekne çapalarının deniz tabanında bıraktığı fiziksel izler, özellikle Ortakent, Bitez ve Gümbet çevrelerinde sonar taramalarıyla net bir şekilde kaydedildi. Bu veriler ışığında, deniz çayırlarının on yıllar süren büyüme hızı göz önüne alındığında, kontrolsüz demirlemenin geri dönülemez zararlar verdiği vurgulandı.
Sonar Teknolojisiyle Derinlerdeki Yaşamın İzlenmesi
Ekomiras, drone teknolojisinin ötesine geçerek Fransız araştırma kuruluşu Andromède Océanologie iş birliğiyle Gatemarine III araştırma gemisi üzerinden 24.400 hektarlık bir alanda sonar taraması gerçekleştirdi. Yalıkavak’tan Gökova Körfezi’ne kadar uzanan bu geniş hat boyunca, deniz çayırlarının 40 metre derinliğe kadar olan dağılımı incelendi. Meteor Koyu ve Akyarlar açıklarında sağlıklı çayırların derinlere kadar uzandığı görülürken, kuzey kıyılarında organik kirlilik ve eski balık çiftliği faaliyetleri nedeniyle çayır sınırının 15 metreye kadar çekildiği gözlemlendi. Bu sonar verilerinin DONIA gibi dijital seyir uygulamalarına entegre edilmesi, kaptanların demir atarken deniz tabanını görmesini sağlayarak ekosistemi korumalarına yardımcı olacak bir teknolojik dönüşümün müjdesini verdi.
Mavi Karbon: İklim Değişikliğiyle Mücadelede Doğal Müttefik
Deniz çayırları, sadece biyolojik çeşitlilik için değil, aynı zamanda karbon depolama kapasiteleriyle de küresel iklim politikalarının merkezinde yer alıyor. Project Posidonia verilerine göre, Bodrum’da haritalanan 2.185 hektarlık alanın yılda yaklaşık 600 ton karbon biriktirebileceği tahmin ediliyor. Bu alanın altında binlerce yıl boyunca biriken toplam karbon stokunun ise 700 bin ton civarında olduğu öngörülüyor. COP31 oturumunda, bu doğal karbon yutaklarının korunmasının, yapay karbon yakalama teknolojilerinden çok daha ekonomik ve sürdürülebilir bir çözüm olduğu ifade edildi.
Ekolojik Bağlama Sistemleri ve Mühendislik Çözümleri
Oturumda, Akdeniz genelindeki koruma modelleri Türkiye’deki uygulamalarla kıyaslandı. Fransa ve İspanya’nın deniz çayırı üzerine demirlemeyi yasaklayan sert düzenlemeleri örnek gösterilirken, Türkiye’de Göcek-Dalaman koylarında devreye alınan bağlama sistemleri masaya yatırıldı. Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner, bu sistemlerin sadece kurulmasının yeterli olmadığını, beton bloklar yerine deniz tabanına zarar vermeyen, rüzgar ve dalga koşullarına uygun mühendislik harikası ekolojik sistemlerin kullanılması gerektiğini belirtti. Yalçıner, doğru planlanmayan bir sistemin, korumayı hedeflediği ekosisteme daha fazla zarar verebileceği uyarısında bulundu.
Kirlilik ve Atık Su Yönetimi: Denizlerdeki Gizli Yangın
Ekomiras’ın COP31’deki ikinci oturumunda ise deniz kirliliği ve atık su yönetimi ele alındı. TÜİK verilerine göre belediyelerin topladığı atık suyun büyük bir kısmının sadece fiziksel arıtma ile denize deşarj edilmesi, deniz çayırları için büyük bir tehdit oluşturuyor. “Denizlerdeki Yangın” adlı panelde, tarımsal ve kentsel atıkların deniz ekosistemini plastik kirliliği kadar, hatta ondan daha fazla tehdit ettiği vurgulandı. Yarı kapalı koylarda biriken azot ve fosfor yükünün deniz çayırlarının ölümüne neden olduğu, bu yüzden arıtma tesislerinin kapasitelerinin mevsimsel nüfus artışına göre yeniden düzenlenmesi gerektiği ifade edildi.
Green Rangers: Sahadan Gelen Güç
Bilimsel çalışmaların yanı sıra Ekomiras, Green Rangers programıyla sahada aktif koruma faaliyetleri yürütüyor. 2026 yılı saha kayıtlarına göre 14 noktadan yaklaşık 5 ton denizel atık çıkarılırken, 3.894 deniz çayırı sürgünü zarar görmüş alanlara yeniden dikildi. Bu çalışmalar, yerel halkın ve gönüllülerin sürece dahil edilmesinin koruma faaliyetlerinin kalıcılığı için ne kadar kritik olduğunu gösterdi. Ayrıca “Maviyi Okumak” eğitim programıyla binlerce öğrenciye ulaşılarak deniz okuryazarlığı konusunda toplumsal bir bilinç oluşturulması hedefleniyor.
Yeni Koruma Modeli ve Gelecek Vizyonu
Ekomiras’ın sunduğu koruma modeli; haritalama, düzenleme, ekolojik altyapı, dijital bilgilendirme ve denetim olmak üzere beş temel adımdan oluşuyor. Bodrum Yarımadası ve Gökova çevresi için önerilen altı aday deniz koruma alanı (Bitez, Akyarlar, Çatal Adalar, Küdür, Karaada ve Mavi Yolculuk koyları), bilimsel verilerin ışığında karar vericilerin değerlendirmesine sunuldu. Panelistlerden Edhem Dirvana’nın da belirttiği gibi, denizi korumak denizcilik kültürünün bir parçası haline gelmelidir. Sonuç olarak, COP31’de verilen mesaj netti: Deniz çayırlarını korumak için artık nerede olduklarını bilmek yetmiyor; bu bilgiyi acilen yasal koruma statülerine ve sürdürülebilir kıyı yönetimi kararlarına dönüştürmemiz gerekiyor.


Yorumlar (0)